K A N U N I

[plaveguci]

K A N U N I * i * L E K V E * të * M A L C I S

[Uk(ë) Gur-Bardhi]

Në literaturë flitet për kanune krahinash të ndryshme të Shqipërisë me emra të kryeparëve të tyre më të ndëgjuar,siç është Kanuni i Malëve,Kanuni i Skenderbeut,Kanuni i Lekë Dukagjinit,diku e lexova edhe Kanuni i Grudës etj.,por në fakt të gjithë këta janë pasardhës të kanunit me përjarllje ilire.Mungesa e nji emri të përbashkët rrjellë nga mungesa e nji shteti shqiptar pothuaj gjatë gjithë historisë,por pavarësishtë nga kjo dhe emrat e ndryshëm të kanunëve nga veriu e në jug të Shqipërisë kanë egzistue të njëjtat ligje zakonore me ndryshime te vogla...etj.

[Uk(ë) Gur-Bardhi]

Siç kemi thënë më sipër se prej verut e deri në jug të Shqipërisë u praktikua kanuni duke njohur disa ndryshime edhe pse kishin të njëjtën bazë ato ishin evidente.Lidhur me këtë paraqesim një pjesë të tekstit nga vepra:"Iljaz Gogaj,Mirash Ivanaj personalitet i shquar i universit shqiptar,Tiranë,2004.,ku në faqën 80 shkruan:"Teza e laurës së Martinit ishte zgjedhur nga e drejta doksore shqiptare,pra nga Kanuni i Maleve.Si banorë i atyre anëve ku,kishte lindur kanuni dhe ku ai kishte gjetur zbatim,falë edhe kulturës solide që kishte fituar si student i dalluar,në drejtësi,shtjellimin e lëndës së kësaj teme,Martini e ks bërë me nivel që ruan vlera të mirëfillta shkencore.Në disa dokumente të fondit dokumentar të trashigimisë së tij,ai e korigjon me guxim shkencor Shtjefën Gjeçovin për pasaktësi të vrejtura te"Kanuni i Lekë Dukagjinit",të botuar prej tij me 1914 në revistën"Hylli i Dritës".Duke lënë menjanë intrasigjencën e stilit të rreptë kritik të Ivanajt,puna e tij për kanunin,për vlerën shkencore e historike meriton vëmendjen e specialitëve".
Në lidhje me tekstin në fjalë duhet të mendojmë dhe të ndalemi e ta citojmë nga Kanuni i Lekës nga faqja 25"Njatë herë kur ti teket djalit asht i lirë me e lshue vajzën e xanun..."dmth. të fejuarën,por duhet ta dimë se këtu në Malësinë e Madhe ndër shekuj reagimi ishte i ashpër dhe për raste të tilla shpreheshin"-Kushë asht ai çi ma lshon vajzën,motrën,hallën kur ti teket atij..."etj.Ishin të caktuara dy punë apo dy të këqija të bame nga ana e fejuemes për të cilat ndahej automatikisht,përndryshe ndodhte tjetra.Ata të cilët e lexojnë këtë do të ishte mirë të sqarojnë se si u praktukua dhe trajtua problemi në fjalë.
Martin Ivanaj vëllai i Mirash Ivanaj,të cilët përveç të tjerash shkruan edhe 24 poezi të emruara me titull kuptim plotë"Epopeja e Njeriut".Ja disa vargje nga poezia"Kalimtare":
dhe ne vazhdojmë me ngutje e hov
të bindur se bota me ne fillon,
koha e vdekur maje shpirtit vajton
dhe varri i lagësht e quan veten hyjnor,
pa e ditur se fillimi i fundit troket në derë
dhe amshimi n gajasje shpërthyesa na përqesh...